“ปวดสะโพกร้าวลงขา” หรือในทางการแพทย์เรียกว่า อาการเส้นประสาทไซอาติกอักเสบ (Sciatica) คือหนึ่งในปัญหาสุขภาพที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของคนจำนวนมาก โดยเฉพาะวัยทำงานที่นั่งทำงานนาน หรือกลุ่มผู้สูงอายุที่มีภาวะเสื่อมของกระดูกสันหลัง
การปล่อยให้อาการนี้ดำเนินไปโดยไม่รักษาอย่างถูกต้อง อาจทำให้อาการเรื้อรัง รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน และส่งผลต่อสุขภาพกระดูกและกล้ามเนื้อในระยะยาวได้ ดังนั้นมาทำความเข้าใจถึง สาเหตุ อาการ การวินิจฉัย และวิธีรักษาอาการปวดสะโพกร้าวลงขา ให้ครบถ้วน พร้อมแนวทางการทำกายภาพบำบัดอย่างถูกวิธีที่ Bettermove Clinic แนะนำ
อาการของผู้ที่มีอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
อาการของภาวะ ปวดสะโพกร้าวลงขา หรือ Sciatica จะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับระดับการกดทับเส้นประสาทไซอาติก สภาพร่างกายพื้นฐาน และพฤติกรรมการใช้ชีวิตของผู้ป่วย
โดยทั่วไปแล้ว อาการสามารถแบ่งออกเป็น 2 ระดับ คือ “อาการเบื้องต้น” และ “อาการรุนแรง” ดังนี้:
อาการเบื้องต้น (Early Symptoms)
- ปวดที่บริเวณสะโพกหรือล่างหลัง แล้วร้าวลงขา
- มักเริ่มจากอาการตึงหรือปวดลึกที่สะโพกด้านหนึ่ง
- จากนั้นอาการจะลามลงไปที่ต้นขา ขาพับ น่อง ไปจนถึงปลายเท้า
- ความปวดอาจมาเป็นคลื่น หรือเกิดเฉพาะเมื่อขยับร่างกาย
- ปวดเป็นช่วงๆ หรือปวดเพิ่มเมื่อเปลี่ยนท่าทาง
- อาการปวดมักแย่ลงเมื่อ:
- นั่งเป็นเวลานาน
- ลุกขึ้นเร็วๆ
- ไอหรือจามแรงๆ
- ยกของหนัก หรือก้มตัว
- อาการปวดมักแย่ลงเมื่อ:
- มีอาการชาร่วมด้วย
- อาการชาหรือเหน็บชา อาจเกิดขึ้นที่บริเวณสะโพก, ต้นขา, ขา หรือปลายเท้า
- บางรายอาจรู้สึก แสบร้อน, เหมือนไฟฟ้าช็อต, หรือ หน่วงๆ ในเส้นทางของเส้นประสาทไซอาติก
- อาการมักเป็นข้างเดียว
- โดยทั่วไปมักมีอาการในขาข้างใดข้างหนึ่งเท่านั้น
- อาการสองข้างพร้อมกันมักพบน้อย และอาจต้องพิจารณาความผิดปกติในระบบประสาทส่วนกลาง
- อาการจะดีขึ้นเมื่อได้พัก หรือเปลี่ยนอิริยาบถบ่อยๆ
- บางรายพบว่าเมื่อเดินหรือนอนในท่าที่เหมาะสม อาการจะลดลงชั่วคราว
อาการรุนแรง (Severe Symptoms)
หากปล่อยให้เส้นประสาทไซอาติกถูกกดทับต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน หรือเกิดภาวะแทรกซ้อน อาการอาจพัฒนาเป็นระดับรุนแรง ดังนี้:
- กล้ามเนื้อขาอ่อนแรง
- ไม่สามารถยกเท้าหรือยกขาขึ้นได้ตามปกติ
- ขาอ่อนแรงจนเดินหรือทรงตัวลำบาก
- อาจมีภาวะ “Foot Drop” หรือปลายเท้าตก
- กล้ามเนื้อลีบ
- หากเส้นประสาทได้รับผลกระทบต่อเนื่อง อาจทำให้กล้ามเนื้อฝ่อหรือลีบลงจากการใช้งานที่ลดลง
- สูญเสียความสามารถในการควบคุมการขับถ่าย
- อาจมีอาการกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้
- ถือเป็นภาวะเร่งด่วนทางการแพทย์ (Medical Emergency)
- อาการปวดรุนแรงตลอดเวลา
- แม้อยู่ในท่านอนหรือพักก็ยังรู้สึกปวดมาก
- อาการไม่ตอบสนองต่อยาแก้ปวดทั่วไป
คำแนะนำสำคัญ:
หากคุณมีอาการ ปวดสะโพกร้าวลงขาร่วมกับอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง ชาหนัก หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ให้รีบพบแพทย์หรือเข้ารับการวินิจฉัยทันที เพราะอาจเป็นภาวะฉุกเฉินทางระบบประสาท เช่น Cauda Equina Syndrome
สาเหตุของอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
1. หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Herniated Disc)
เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะในกลุ่มอายุ 30-50 ปี หมอนรองกระดูกที่อยู่ระหว่างกระดูกสันหลังเกิดการฉีกขาดหรือเคลื่อนตัวออกมากดทับเส้นประสาท ทำให้เกิดอาการปวดร้าว
2. กระดูกสันหลังเสื่อม (Degenerative Disc Disease)
ภาวะนี้พบมากในผู้สูงอายุ เนื่องจากหมอนรองกระดูกเสื่อมสภาพและบางลง ทำให้ช่องว่างระหว่างกระดูกลดลง เกิดแรงกดต่อเส้นประสาทได้ง่ายขึ้น
3. โรคโพรงกระดูกสันหลังตีบแคบ (Spinal Stenosis)
เป็นภาวะที่โพรงกระดูกสันหลังตีบจนไปกดทับเส้นประสาท ส่งผลให้เกิดอาการปวดและชาร้าวลงขา โดยเฉพาะเมื่อต้องยืนนานหรือเดินเป็นระยะทางไกล
4. กล้ามเนื้อพีริฟอร์มิสกดทับเส้นประสาท (Piriformis Syndrome)
กล้ามเนื้อพีริฟอร์มิส (Piriformis) ซึ่งอยู่บริเวณสะโพกลึก อาจเกิดการหดเกร็งหรือบาดเจ็บ ส่งผลให้กดทับเส้นประสาทไซอาติก ทำให้เกิดอาการปวดร้าวได้เช่นกัน
5. การบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ
เช่น การลื่นล้ม การยกของหนักผิดท่า หรืออุบัติเหตุที่กระทบกับกระดูกสันหลังหรือสะโพก
6. พฤติกรรมในชีวิตประจำวัน
- การนั่งทำงานนานโดยไม่ขยับร่างกาย
- การนั่งไขว่ห้างบ่อยๆ
- การใส่รองเท้าส้นสูงบ่อยครั้ง พฤติกรรมเหล่านี้อาจก่อให้เกิดแรงกดที่สะโพกและเส้นประสาทได้โดยไม่รู้ตัว
อาการของผู้ที่มีอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
ผู้ป่วยอาจมีอาการแตกต่างกันไปตามระดับความรุนแรงของการกดทับเส้นประสาท:
อาการเบื้องต้น
- ปวดบริเวณสะโพกหรือล่างหลัง แล้วร้าวลงต้นขา หัวเข่า หรือปลายเท้า
- ปวดเป็นช่วงๆ โดยเฉพาะเมื่อนั่งนานหรือเปลี่ยนท่าทางเร็วๆ
- มีอาการชา เหน็บ หรือเหมือนไฟช็อตบริเวณขา
อาการรุนแรง
- ขาอ่อนแรง กล้ามเนื้อลีบ
- เคลื่อนไหวหรือยืนลำบาก
- สูญเสียการควบคุมการขับถ่าย (กรณีรุนแรงมาก)
ข้อแนะนำ: หากมีอาการปวดสะโพกร้าวลงขาพร้อมอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือขับถ่ายผิดปกติ ควรรีบพบแพทย์ทันที
วิธีวินิจฉัยอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
การวินิจฉัยอย่างถูกต้องและแม่นยำเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงของอาการ และวางแผนการรักษาที่เหมาะสม โดยจะมีขั้นตอนต่างๆ ดังนี้:
1. ซักประวัติ (Medical History)
แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดจะสอบถามอาการโดยละเอียด เช่น:
- เริ่มปวดเมื่อไหร่
- ปวดลามไปจุดไหนบ้าง
- เคยมีอุบัติเหตุหรือยกของหนักหรือไม่
- มีโรคประจำตัวหรือไม่
- ใช้ท่านั่งทำงานอย่างไร
การซักประวัติที่ดีจะช่วยคัดกรองได้ว่าอาการเกี่ยวข้องกับเส้นประสาท กล้ามเนื้อ หรือกระดูก
2. ตรวจร่างกายและระบบประสาท
ทดสอบที่มักใช้บ่อย:
- Straight Leg Raise Test: ให้ผู้ป่วยนอนราบ แล้วยกขาขึ้นโดยเหยียดตรง หากมีอาการปวดร้าวลงขาระหว่างการยกขา แสดงว่ามีการกดทับเส้นประสาทไซอาติก
- Reflex Test: ตรวจการตอบสนองของระบบประสาท เช่น การเคาะเอ็นสะบ้า
- Muscle Strength Test: ประเมินแรงกล้ามเนื้อบริเวณขา
- Sensory Test: ตรวจการรับความรู้สึกเพื่อตรวจสอบการชาหรือสูญเสียความรู้สึกบางบริเวณ
3. ตรวจวินิจฉัยทางภาพ (Imaging Studies)
ในกรณีที่อาการไม่ดีขึ้น หรือมีความจำเป็นในการวางแผนการรักษาที่ลึกขึ้น อาจมีการส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น:
MRI (Magnetic Resonance Imaging)
- ตรวจดูภาพเนื้อเยื่ออ่อนและหมอนรองกระดูกอย่างละเอียด
- ตรวจดูว่ามีหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทหรือไม่
X-ray (เอกซเรย์)
- ใช้ตรวจโครงสร้างของกระดูก เช่น ภาวะกระดูกเสื่อม หรือแนวกระดูกผิดปกติ
- ไม่สามารถเห็นหมอนรองกระดูกหรือเส้นประสาทได้ชัด แต่ช่วยในการวิเคราะห์ร่วมกับอาการ
CT Scan (บางกรณี)
- ตรวจหาความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกสันหลังอย่างละเอียด
วิธีการรักษาอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
1. การใช้ยา
ใช้ในระยะเฉียบพลันเพื่อลดอาการ ได้แก่:
- ยาแก้ปวดพาราเซตามอล
- ยาต้านการอักเสบ (NSAIDs)
- ยาคลายกล้ามเนื้อ
- ยาลดการระคายเคืองของเส้นประสาท (เช่น Gabapentin, Pregabalin)
ข้อควรระวัง: ไม่ควรซื้อยารับประทานเอง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยาเสมอ
2. การทำกายภาพบำบัด (Physiotherapy)
การทำกายภาพบำบัดถือเป็นหัวใจสำคัญของการรักษา โดยเฉพาะในผู้ที่ไม่ต้องการผ่าตัด หรืออาการยังไม่รุนแรง
บริการกายภาพบำบัดที่ Bettermove Clinic
✅ คลื่นกระแทก (Focused Shockwave Therapy):
ช่วยลดการอักเสบของกล้ามเนื้อและเส้นประสาท ฟื้นฟูเนื้อเยื่อที่เสียหายอย่างปลอดภัย
✅ อัลตราซาวด์บำบัด (Therapeutic Ultrasound):
คลื่นเสียงความถี่สูงช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ กระตุ้นการไหลเวียนเลือด
✅ Dry Needling:
เทคนิคเจาะจุด Trigger Point ด้วยเข็มเพื่อลดกล้ามเนื้อหดเกร็ง คล้ายฝังเข็มแต่เน้นทางกายภาพ
✅ Manual Therapy:
การใช้มือของนักกายภาพในการจัดแนวกระดูกคลายกล้ามเนื้อ ฟื้นฟูการเคลื่อนไหว
✅ โปรแกรมออกกำลังกายเฉพาะบุคคล:
เพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบสะโพกและหลัง ช่วยป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ
3. การฉีดยาเฉพาะที่
เช่น การฉีดยาสเตียรอยด์เข้าบริเวณที่เส้นประสาทถูกกด ช่วยลดการอักเสบในระยะสั้น (แนะนำเฉพาะในกรณีที่รักษาทั่วไปแล้วอาการไม่ดีขึ้น)
4. การผ่าตัด
ใช้เฉพาะในรายที่มีอาการรุนแรงมาก เช่น กล้ามเนื้อขาอ่อนแรง หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ และไม่ตอบสนองต่อการรักษาอื่น
การดูแลตัวเองเมื่อมีอาการปวดสะโพกร้าวลงขา
- หลีกเลี่ยงการนั่งหรือนอนในท่าที่ทำให้ปวด
- ประคบร้อนหรือน้ำอุ่นเพื่อคลายกล้ามเนื้อ
- ยืดกล้ามเนื้อหลังและสะโพกเบาๆ ทุกวัน
- ออกกำลังกายแบบ low-impact เช่น ว่ายน้ำ เดินบนลู่วิ่ง
- หลีกเลี่ยงการยกของหนัก และท่าก้มหลังผิดวิธี
ข้อควรระวังในการรักษา
- หลีกเลี่ยงการรักษาทางเลือกที่ไม่มีงานวิจัยรองรับ เช่น การดัดกระดูกแบบรุนแรง
- ควรเลือกสถานที่ทำกายภาพบำบัดที่ได้รับการรับรอง
- อย่าละเลยการทำกายภาพแม้อาการจะดีขึ้นแล้ว เพราะกล้ามเนื้อและข้อต่อยังต้องการฟื้นฟูอย่างต่อเนื่อง
บทสรุป
“ปวดสะโพกร้าวลงขา” เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในชีวิตประจำวัน และไม่ควรมองข้าม เพราะหากปล่อยไว้อาจเรื้อรังหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้ การรักษาแบบองค์รวม ทั้งการใช้ยา การทำกายภาพบำบัด การปรับพฤติกรรม และการออกกำลังกาย สามารถช่วยให้อาการดีขึ้นและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ
หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีอาการปวดแบบนี้ เราขอแนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกายภาพบำบัด ที่ Bettermove Clinic เพื่อรับแนวทางการดูแลอย่างเหมาะสม พร้อมเทคโนโลยีทันสมัยในการรักษา
สนใจปรึกษาอาการกับนักกายภาพของเรา?
นัดหมายออนไลน์หรือสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ เบทเทอร์มูฟคลินิก คลินิกกายภาพบำบัดใจกลางสาทร
