“เอ็นร้อยหวายอักเสบ” หรือ Achilles Tendinitis คือภาวะที่เกิดจากการอักเสบของเอ็นที่เชื่อมต่อระหว่างกล้ามเนื้อน่องกับกระดูกส้นเท้า โดยมากจะพบในผู้ที่ออกกำลังกายอย่างหนักโดยเฉพาะการวิ่ง กระโดด หรือเคลื่อนไหวซ้ำๆ เป็นเวลานาน
หัวข้อ
สาเหตุหลักของเอ็นร้อยหวายอักเสบ
เอ็นร้อยหวายอักเสบ (Achilles Tendinitis) มักเกิดจากการใช้งานเอ็นอย่างต่อเนื่องและซ้ำซากโดยไม่มีการพักฟื้นที่เพียงพอ รวมถึงปัจจัยอื่นๆ ที่ส่งผลต่อโครงสร้างหรือการทำงานของกล้ามเนื้อและเอ็นบริเวณขา โดยสามารถแยกสาเหตุออกได้เป็นหมวดหมู่ดังนี้:
1. การออกกำลังกายหรือใช้งานเอ็นหนักเกินไป
นักวิ่ง นักเต้น หรือผู้ที่เล่นกีฬาที่มีการเคลื่อนไหวซ้ำๆ เช่น บาสเกตบอล ฟุตบอล หรือเทนนิส มักเกิดภาวะเอ็นอักเสบจาก “Overuse” หรือการใช้งานเกินขีดความสามารถของร่างกาย
โดยเฉพาะในกรณีที่:
- เพิ่มระยะหรือความเร็วในการวิ่งอย่างรวดเร็วเกินไป
- ไม่ได้วอร์มอัพก่อนเล่นกีฬา หรือคูลดาวน์หลังออกกำลังกาย
- เล่นกีฬาอย่างต่อเนื่องโดยไม่ให้เอ็นได้พัก
การใช้งานซ้ำโดยไม่มีเวลาพักเพียงพอทำให้เนื้อเยื่อเอ็นเกิดการอักเสบ และหากเป็นซ้ำบ่อยๆ อาจทำให้เกิดการบาดเจ็บเรื้อรัง
2. รองเท้ากีฬาไม่เหมาะสม
รองเท้าเป็นปัจจัยที่มีผลโดยตรงต่อการกระจายน้ำหนักและแรงกระแทก หากเลือกรองเท้าที่:
- ไม่สามารถซัพพอร์ตส้นเท้าและอุ้งเท้าได้ดี
- พื้นรองเท้าแข็งเกินไปหรือบางเกินไป
- สึกหรอจนไม่สามารถรองรับแรงกระแทกได้เหมือนเดิม
จะทำให้เอ็นร้อยหวายต้องรับแรงกระแทกมากขึ้น จนนำไปสู่การอักเสบได้โดยง่าย โดยเฉพาะผู้ที่วิ่งระยะไกลหรือฝึกซ้อมบนพื้นแข็ง เช่น ถนนคอนกรีต
3. กล้ามเนื้อน่องตึง หรืออ่อนแรง
กล้ามเนื้อน่อง (gastrocnemius และ soleus) มีบทบาทสำคัญในการเคลื่อนไหวข้อเท้า หากกล้ามเนื้อเหล่านี้ตึงเกินไป จะทำให้เอ็นร้อยหวายต้องรับแรงมากขึ้นในทุกย่างก้าว
ในขณะเดียวกัน หากกล้ามเนื้ออ่อนแรง จะไม่สามารถช่วยพยุงเอ็นได้เพียงพอ จึงส่งผลให้เอ็นร้อยหวายรับภาระเพิ่มขึ้น
สภาพกล้ามเนื้อที่ไม่สมดุล (muscle imbalance) จึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดเอ็นอักเสบได้ง่ายขึ้น
4. อายุที่เพิ่มขึ้นและการเสื่อมของเนื้อเยื่อ
ผู้ที่มีอายุมากกว่า 40 ปีขึ้นไป มักมีการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อเอ็น เช่น:
- ความยืดหยุ่นลดลง
- การไหลเวียนเลือดบริเวณเอ็นลดลง
- ความสามารถในการซ่อมแซมตัวเองของเอ็นช้าลง
เมื่อประกอบกับการเคลื่อนไหวหรือการออกกำลังกายที่หนักเหมือนเดิม อาจทำให้เอ็นเกิดการบาดเจ็บง่ายกว่าเดิม
5. โครงสร้างเท้าผิดปกติ เช่น เท้าแบน (Flat Feet)
ผู้ที่มีเท้าแบน หรือมีโครงสร้างเท้าที่ทำให้แรงกระจายลงผิดทิศทาง จะมีแนวโน้มให้เอ็นร้อยหวายต้องทำงานหนักกว่าปกติ
การที่อุ้งเท้าไม่สามารถรองรับแรงกระแทกได้ดี จะส่งผลให้แรงสะสมขึ้นมาที่เอ็นร้อยหวาย ส่งผลให้อักเสบเรื้อรังในระยะยาว
นอกจากนี้ ท่าทางการเดินหรือการวิ่งที่ผิดปกติ เช่น ข้อเท้าบิดเข้าหรือออกมากเกินไป ก็ส่งผลให้เอ็นรับแรงผิดมุม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการอักเสบเช่นกัน
ปัจจัยเสริมอื่นๆ ที่อาจกระตุ้นให้เกิดการอักเสบ:
- น้ำหนักตัวเกิน (Overweight/Obesity): ทำให้เอ็นรับแรงมากขึ้นในทุกก้าวเดิน
- ยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะกลุ่ม Fluoroquinolones: มีรายงานว่าเพิ่มความเสี่ยงของการฉีกขาดของเอ็น
- ประวัติการบาดเจ็บเอ็นร้อยหวายในอดีต: หากไม่ฟื้นฟูให้สมบูรณ์ อาจเกิดอาการซ้ำได้ง่าย
การทำความเข้าใจสาเหตุของอาการอักเสบจะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาและฟื้นฟูได้อย่างตรงจุด โดยเฉพาะในระยะเริ่มต้นที่อาการยังไม่รุนแรง การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและเริ่มทำกายภาพบำบัดตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยลดโอกาสการบาดเจ็บเรื้อรัง และช่วยให้คุณกลับไปออกกำลังกายได้อย่างมั่นใจ
อาการที่พบบ่อย (Achilles Tendinitis Symptoms)
ภาวะเอ็นร้อยหวายอักเสบมักมีอาการค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างช้าๆ โดยเฉพาะในช่วงเริ่มต้น ผู้ป่วยบางรายอาจไม่รู้ตัวว่าเป็นอะไร เพียงแค่รู้สึก “ปวดรำคาญ” หรือ “ตึงๆ เอ็น” เท่านั้น แต่หากปล่อยไว้โดยไม่ดูแล อาการอาจลุกลามจนเกิดการฉีกขาดของเอ็นได้
1. ปวดบริเวณเอ็นร้อยหวาย โดยเฉพาะหลังตื่นนอนหรือหลังออกกำลังกาย
นี่คืออาการที่พบบ่อยที่สุด ซึ่งมักเริ่มจาก “อาการปวดหน่วง” บริเวณด้านหลังข้อเท้า (เหนือส้นเท้าขึ้นมา) โดยเฉพาะในช่วงเช้าหลังตื่นนอน หรือหลังจากออกกำลังกายหนัก เช่น การวิ่ง หรือเดินเร็ว
สาเหตุเพราะในขณะพัก กล้ามเนื้อและเอ็นจะมีการหดตัว และเมื่อเริ่มใช้งานอีกครั้ง เอ็นจะถูกยืดออก ทำให้เกิดความเจ็บปวดอย่างชัดเจน
2. เอ็นรู้สึกตึง แข็ง หรือขยับยาก โดยเฉพาะช่วงเช้า
หลายคนจะรู้สึกว่าเอ็นร้อยหวาย “ตึงๆ” หรือ “แข็งๆ” เหมือนขยับไม่สะดวก โดยเฉพาะในก้าวแรกของวัน
อาการนี้เกิดจากการอักเสบและการสะสมของพังผืด (fibrosis) ที่เกิดจากการบาดเจ็บเรื้อรังของเอ็น ทำให้ความยืดหยุ่นของเอ็นลดลง และมีแรงตึงในขณะเคลื่อนไหว
ในบางรายอาจรู้สึกว่าเอ็นเหมือนจะตึงไปจนถึงน่อง โดยเฉพาะหากกล้ามเนื้อน่องตึงร่วมด้วย
3. บวม แดง หรือมีความร้อนบริเวณส้นเท้า
เมื่อเอ็นเกิดการอักเสบ จะมีของเหลวและเลือดไหลเวียนเข้าบริเวณนั้นมากขึ้น ทำให้เกิดอาการ บวม, แดง, หรือ ร้อนผ่าวๆ ที่บริเวณเอ็นร้อยหวายใกล้กับส้นเท้า
ในบางรายอาจคลำเจอก้อนเล็กๆ หรือความหนาผิดปกติของเอ็น ซึ่งเป็นสัญญาณของพังผืดสะสมหรือเอ็นเริ่มเสื่อม
อาการบวมมักเด่นชัดหลังใช้งานเท้ามากๆ เช่น หลังเดินทั้งวัน หรือวิ่งระยะไกล
4. ปวดมากขึ้นเมื่อยืนเขย่ง เดินเร็ว หรือวิ่ง
หนึ่งในลักษณะสำคัญของเอ็นร้อยหวายที่อักเสบคือ “อาการปวดรุนแรงขึ้นเมื่อมีแรงกระทำกับเอ็นโดยตรง” เช่น:
- การยืนเขย่งปลายเท้า
- การเดินขึ้นเนิน
- การวิ่งเร็วหรือเร่งฝีเท้า
โดยเฉพาะการ “เขย่งปลายเท้า” จะทำให้เอ็นยืดและหดตัวพร้อมกัน (eccentric contraction) ซึ่งเป็นช่วงที่เอ็นรับแรงมากที่สุด
หากมีอาการเจ็บแปลบ หรือปวดจี๊ดในช่วงนี้ เป็นสัญญาณว่าเอ็นกำลังอักเสบอย่างชัดเจน และควรหยุดพักทันที
5. เสียง “กึก” หรือ “ฝืด” เมื่อขยับเอ็น
บางคนอาจรู้สึกว่าเวลาเหยียดเท้าหรือเคลื่อนไหวเอ็น จะมีเสียง “คลิก” หรือ “กึกๆ” ซึ่งมักเกิดจากการเสียดสีของพังผืดกับเนื้อเยื่อรอบๆ เอ็น
ในกรณีที่เสียงมาพร้อมกับอาการปวด อาจหมายถึงเอ็นกำลังถูกทำลายหรือมีจุดหนาแน่นผิดปกติ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: เอ็นร้อยหวายอักเสบต้องพักการออกกำลังกายไหม?
A: ควรพักกิจกรรมที่กระทบต่อเอ็น เช่น วิ่งหรือกระโดด แล้วเปลี่ยนไปทำกิจกรรมเบาๆ เช่น ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยานแทน
Q: ใช้ยาทาแก้ปวดเพียงพอหรือไม่?
A: ยาทาช่วยบรรเทาได้เพียงชั่วคราว แต่ไม่รักษาที่ต้นเหตุ ควรทำกายภาพบำบัดควบคู่
Q: ทำกายภาพบำบัดแล้วจะหายขาดหรือไม่?
A: ถ้าได้รับการดูแลอย่างถูกต้องและมีวินัยในการทำท่าบริหาร มีโอกาสหายขาดสูง และลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ
หากคุณกำลังเผชิญกับอาการปวดเอ็นร้อยหวายหลังการวิ่งหรือออกกำลังกาย อย่ารอให้เรื้อรัง การทำกายภาพบำบัดเอ็นร้อยหวายอักเสบกับผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงเรียนรู้ท่าบริหารเอ็นร้อยหวายอักเสบจะช่วยให้คุณฟื้นตัวได้เร็วขึ้น และกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ
กายภาพบำบัด ย่านสาทร ย่านสีลม ติดต่อเรา
เบทเทอร์มูฟคลินิก คลินิกกายภาพบำบัดใจกลางสาทรและสีลม
